KIJAMAT (z arab. przez tatar, kyjamat

Wskrzeszenie z martwych”) – w mit. maryjskiej pan podziemnego świata zmarłych o nazwie identycznej z jego imieniem oraz sędzia podziemia. Zwyczaje pochówkowe Maryjczyków nawiązywały do wyobrażeń o tym bóstwie i podlegającym mu rejonie kosmosu. U wezgłowia zmarłego ustawiano świeczki: pierwszą dla K., drugą dla jego pomocnika nazywanego K.-saus i trzecią dla samego zmarłego, którego wyposażano też w pałkę, aby mógł odegnać piekielne psy, i w jedwabną nić, aby mógł się przywiązać do kładki nad przepaścią, gdy K. zmusi go do przejścia po niej. Przejście po bardzo wąskim moście było rodzajem sądu bożego; grzesznik spadał wprost do kotła z kipiącą siarką lub w otchłań piekielnego mroku. Jeśli zmarły zdołał przejść przez kładkę, dostawał się do jasnej części zaświatów. W swoim państwie K. sprawował władzę nad duszami zmarłych (mógł wypuścić zmarłego na noc na ziemię) oraz nad złymi duchami przebywającymi w podziemiu.

KILIBOB I MANUP

W mitach Papuasów z prowincji Madang (Nowa Gwinea), dwaj bracia – przodkowie i herosi kulturowi, pierwotnie działający razem. Jednak kiedy M., pod pretekstem szukania zgubionej strzały, wytatuował lub uwiódł żonę K., ich drogi się rozeszły – K. odpłynął za morze. Zgodnie z reinterpretacją mitu dokonaną przez zwolenników kultów cargo, K. był przodkiem białych i dostawcą ich zdobyczy kulturowych, podczas gdy M. przodkiem Papuasów. Jemu zawdzięczają oni swoją kulturę. Kres waśni miał położyć powrót K. z wygnania i pojednanie braci, które spowoduje zjednoczenie kultur zachodniej i papuaskiej.

HUANGDI (chiń. „Żółty Cesarz”)

Jeden z 5 legendarnych władców-założycieli cywilizacji chińskiej. Narodził się z błyskawicy, a swoje panowanie rozpoczął od zesłania na ziemię Ba („Suszy”), która była jego córką. Rozkazał kiedyś bóstwom i demonom, aby zgromadziły się na świętej górze Wschodu (góra Tai). Tam podczas ceremonii ofiarnej po raz pierwszy miał zagrać pieśń o wielkiej magicznej sile. Odtąd, nieumiejętnie wykonana, miała sprowadzać na ziemię trwającą 3 lata suszę. Był najwyższym bóstwem w systemie kultów pozaoficjalnych, którego centralną rolę w okresie dynastii Han przejął Tian. H. stał się wtedy patronem taoistów i jako taki znał sekret eliksiru przyrządzanego z cynobru, a dającego nieśmiertelność. We wcześniejszych, związanych z konfucjanizmem, wersjach mitu jest bóstwem, które cywilizuje świat. Zajęcie to polegało na rozprzestrzenieniu, aż do najdalszych granic wszechświata – najdoskonalszej cnoty władcy, co H. uczynił, podróżując w 4 kierunkach. W ten sposób ustalił odpowiedni dla wszystkiego porządek. Odtąd każdy wstępujący na tron władca, początkowo osobiście, później już tylko symbolicznie, odbywał taką wędrówkę. Jego cnotą była boska skuteczność (shen ling), pod której wpływem materia nieożywiona, rośliny, zwierzęta, bogowie i ludzie osiągają swą pomyślność, zwaną wielkim pokojem (tai bing). Był bóstwem o 4 twarzach, które rządziło środkowym kierunkiem. Był sędzią i zwierzchnikiem innych demonów, między innymi strzegących podziemnego świata zmarłych. I aby ludzie nie musieli się tego świata obawiać, podarował im umiejętność odpędzania złych duchów. Jego żona nauczyła Chińczyków hodowli jedwabnika. HUEHUECÓYOTL (azt. „Stary Kojot”) – w rei. azteckiej bóg śpiewu i tańca, związany z Macuilxochitlem, przedstawiany w masce kojota.

HISZE, Huwe (san Hi-se – „Drzewo Buszu”, Huwe – „Las”)

Najwyższa istota Buszmenów (Afryka), pół człowiek pół bóg, duch buszu, przyjaciel i opiekun zwierząt. Jego żoną była antylopa gemsbok. Drzewa to jego ścięte włosy. Jest też twórcą rzeźby krajobrazu. Utworzył go dla ludzi, którzy są jego dziećmi, aby mieli osłonę przed palącym słońcem. Uczestniczy w rytuałach inicjacji. HJORDIS – w mit. Germanów pn. córka – Eylimiego (2), druga żona Sigmunda, matka – Sigurda, siostra mędrca Gripira, który przepowiedział, że nigdy nie narodzi się mąż sławniejszy od Sigurda. Po śmierci Sigmunda H. wyszła za Alfa (1). HOBNIL – w rei. Majów jeden z bacabów, związany ze wschodem i kolorem czerwonym. Czcili go szczególnie właściciele plantacji kakao i pszczelarze. HOD, Hodur (sisl. Hodhr) – w mit. Germanów pn. niewidomy syn Odyna i Frigg, uwikłany przez – Lokiego w bratobójczą aferę; zabił Baldra, sam zaś zginął z ręki Walego (1). HOGNI – w mit. Germanów pn. 1. jeden z Gjukungów, 2. król, ojciec Bragiego (2), – Daga (2) i Sigrun. HOLLÓFEKETELÓ (węg. „Kruczoczarny Koń”, „Karosz”) – negatywny odpowiednik Taltosló. W węgierskiej baśni magicznej zrodzony w Krainie Wichrów szybszy niż myśl, inteligentny rumak smoka Sarkany. Nie może być doścignięty przez żadnego z koni, z wyjątkiem swego brata – Srokacza (- Tarka), który wspiera pozytywnego bohatera. H. nie jest jednak sam w sobie zły i pod wpływem perswazji swego srokatego brata porzuca w końcu niegodziwą służbę, przyczyniając się do klęski smoka.

HESTIA

Ważna bogini grecka, zaliczana do „dwunastki olimpijskiej”. Była córką Kronosa i Rei, a siostrą – Zeusa i Hery. Wielu bogów starało się o jej względy (np. – Apollon, Posejdon), ona jednak wolała pozostać dziewicą. Nigdy nie opuszczała Olimpu. była boginią ogniska domowego. Dlatego czczono ją w każdym domu i w każdej świątyni, a jej imię wymawiano na początku i na końcu każdej modlitwy. We wszystkich miastach płonęły święte ogniska H., a mieszkańcy wybierający się na założenie nowej kolonii brali z niego płomień jako symbol łączności z rodzinnym miastem.
uosabiała bezpieczeństwo ludzi, a także obowiązek gościnności. Ona odprowadzała panny młode do nowego domu, ona opiekowała się młodymi małżeństwami, dziećmi i sierotami. W ofierze składano jej pierwociny roślin i młodych zwierząt. H. posiadała mało własnych świątyń (tylko w Hermione i Olimpii oraz ołtarz w Atenach), ponieważ miejsce jej kultu znajdowało się w każdym domu przy palenisku. Symbolem jej był płomień ogniska. W sztuce przedstawiano ją rzadko. Zob. też Westa. HEWIOSO (fon „Grom z Hewio”) – w religii Fonów (Afryka) bóg pioruna i burzy, zwany też Sogbo, jeden z wodunów należących do panteonu gromu. Jako bóg atmosferyczny, tradycyjnie jest wrogi Ziemi (Sagbata). Podburzony przez – Legbę wstrzymał kiedyś opady na ziemi. Przebłagany przez ptaka Wututu przychodzi odtąd co roku na ziemię w czasie pory deszczowej. Uważany za sprawiedliwego sędziego, który zsyła ciepło i deszcze, zabija ludzi i zatapia pola, ale też darzy ich płodnością. Centralnym ośrodkiem kultu H. była osada Hewio.

HEITSI EBIB (khoin „Wielkie Drzewo”)

Główna postać panteonu Hotentotów (Afryka), zwany Khub – „Wódz”. Przodek i stwórca Hotentotów, heros kulturowy, trickster, władca deszczu, patron myśliwych, wojownik. Urodzony przez dziewczynę zapłodnioną źdźbłem trawy, z którą po dorośnięciu kazirodczo się połączył. Był czarownikiem potrafiącym zmieniać własną postać, wskrzeszać umarłych; sam wielokrotnie umierał i zmartwychwstawał. Kopce pokrywające kraj Hotentotów to jego grobowce. Utożsamiany z Tsui-Goab. Zob. też Hisze.

HEKAT (eg. Hkt – „Żaba”)

Egipska żabiokształtna bogini porodów – żeńska odpowiedniczka – Chnuma, czczona szczególnie w mieście Herur. Grecy utożsamili ją z -+ Elejtyją. HEKATE (gr. Hekate) – bogini grecka, wg Hezjoda, córka Asterii i Persesa, którzy byli dziećmi – tytanów. – Zeus dał jej władzę nad losem ziemi i morza. Początkowo była uważana za bóstwo życzliwe ludziom, pomagające im w codziennych trudach. Ingerowała w kwestie sądowe, polityczne i wojenne. Z czasem jednak zaczęto ją uważać za boginię czarów i praktyk magicznych, a także ciemności, świata podziemnego, pokuty i zemsty. Utożsamiano ją z Artemidą, – Persefoną i Selene. W ofierze składano jej placki, jajka, ryby, miód i czarnego psa. Posągi H. wznoszono na rozstajnych drogach, gdyż miejsca te szczególnie sprzyjać miały czarom. Spośród bogów najbardziej czcili H. mieszkańcy wyspy Eginy, a jej misteria (wprowadzone podobno przez – Orfeusza) obchodzili raz do roku. Poza tym świątynia tej bogini znajdowała się też w Argos.

HACHIMAN, Yawata-no kami, Ójin-tenn”, (jap. tenno – „cesarz”)

Japoński bóg wojny oraz narodowe bóstwo opiekuńcze. H. jest, wg tradycji, deifikowanym bohaterem narodowym, cesarzem Ójin, który panował w latach 201-310. Kult H. cieszy się w Japonii bardzo dużą popularnością – na terenie całego kraju znajduje się około 25 000 jemu poświęconych świątyń. Wg mitu, matka cesarza Ojin, Jingu-kógo (cesarzowa Jingu, która zasłynęła z podbicia Korei), opóźniła o 3 lata poród dziecka (mając przywiązany do ciała kamień) aż do jej powrotu z Korei na północ Kyushu. W ten sposób cesarz Ojin, będąc jeszcze w brzuchu matki, pomagał jej w zwycięskich walkach w Korei. W ikonografii H. przedstawiany jest jako siedzący na koniu, ubrany w strój dworski. Główne miejsce kultu H. znajduje się w Usa (prefektura Óita, pn. Kyushu) i zwane jest Usa-Hachiman-jingu. Kult H. ma synkretyczny charakter. Świątynia H. w Usa i czczony tam bóg wojny związane są też z buddyzmem oraz ryóbu-shintó (shintó z wpływami buddyjskimi). O buddyjskim charakterze H. świadczy również fakt, iż bohater czczony był od 781/82 r. jako H.-daibutsu („Wielki Budda H.”). Natomiast wyznawcy sekty nichiren uznają H. za „cień” buddy Śakyamuni, a wszystkich Japończyków za dzieci H. Oprócz Usa-Hachiman-jingu, do najsłynniejszych świątyń H. należą: Iwashi- ma-Hachiman-gu (koło Kioto, szczególnie czczony był tutaj H. przez arystokrację dworską epoki Heian, 794-1184), Tsurugaoka- -Hachiman-gu (w Kamakurze, świątynia rodu Minamoto od czasów shogunatu w Kamakurze, 1192-1333) oraz Konda-Hachiman-jinja (w Habikino, prefektura Osaka).

FARAON (eg. pr ‘3 – „wielki dom”, „pałac”)

Zapożyczone z hebrajskiego określenie władców Egiptu. W starożytnym Egipcie aktualnie panujący król był żywym bogiem – wcieleniem Horusa, a zmarły stawał się (przynajmniej od Średniego Państwa) – Ozyrysem. Król był także ukochanym synem panenteistycznego wszechogarniającego boga uosobionego w postaciach Ra, Ptaha i Amona. Uważano, iż jest zrodzony ze związku takiego bóstwa z królową (hierogamia), a po urodzeniu karmią go własną piersią główne boginie. Jako bóg na ziemi posiadał wszelkie boskie przymioty: jest dawcą życia (anch), władcą mocy (uadża), gwarantem właściwego funkcjonowania świata i osobą wszechwiedzącą. Jego rozkazy są więc zawsze słuszne i nieodwołalne. Uchodzi też za opiekuna słabych i pokrzywdzonych (nfr ntr – „dobry bóg”). W razie zagrożenia kraju osobiście staje na czele wojsk, a w walce wspierają go bogowie (Poemat Pentuera). W okresie Starego Państwa uważano, iż po śmierci król wchłania moce wszystkich bogów, stając się bóstwem uniwersalnym (Hymn na cześć króla Wenisa z Tekstów Piramid). Relacja króla i bogów ulegała w ciągu dziejów pewnym przemianom, lecz boskie pochodzenie króla i jego pozycja żywego boga nie były kwestionowane aż do końca Epoki Faraonów, a nawet kontynuowano je w czasach hellenistycznych (Ptolemeusze). Królowie są też często pierwszoplanowymi bohaterami mitologiczno-fantastycznych opowieści typu sadżi.

KUMARBI – „Ojciec Bogów”

19_58718678

Odpowiednik (pierwowzór?) greckiego Kronosa, utożsamiany też z babilońskim Enlilem (choć czasem w mit. hetyckiej Enlil i K. występują obok siebie). Wg teogonii hurycko-hetyckiej, pierwotnie królem nieba był Alalu, któremu służył i oddawał cześć Anu. Po 9 latach, gdy Anu zaatakował go i zwyciężył, Alalu schronił się w świecie podziemnym, a sługą nowego władcy został K., potomek Alalu. W dziewiątym roku panowania Anu zaatakował K. i ten wystąpił przeciwko Anu. Anu, uciekając, wznosił się do nieba, lecz K. schwytał go za stopy, strącił na ziemię i zębami poszarpał jego genitalia. Gdy K. cieszył się ze swego wyczynu, Anu oznajmił mu, że właśnie został zapłodniony. K. wypluł to, co miał jeszcze w ustach, lecz część nasienia Anu przeniknęła już w jego ciało, w wyniku czego stal się brzemienny trzema straszliwymi bogami (potężny bóg-burza Teszub, Aranzah – nieokiełznana rzeka Tygrys, i czcigodny bóg Taszmiszu). Dalszy tekst tego mitu jest poważnie uszkodzony. Przypuszcza się, że „dzieci Anu”, a przede wszystkim Teszub, wydają wojnę K. i detronizują go. K. starał się jednak odzyskać utraconą władzę. W tym celu zapłodnił swym nasieniem skałę i z tego związku narodził się Ullikummi, istota z diorytu o ludzkich kształtach, której jednakże nie udało się zdetronizować Teszuba. Przeciwstawiając się nowym władcom, K. poślubił Szertapszuruhi – córkę Morza, i został ojcem Heddamu. Centrum kultu K. było miasto Urkisz w pn. Mezopotamii. Stare teogoniczne mity o K. zawierają liczne paralele z młodszą od nich Teogonią Hezjoda, co świadczy o pokrewieństwie tych mitów.

KUKUNOCHI

diana

Tyczne bóstwo mieszkające w drzewie, bóg drzewa, mitologiczny syn – Izanagiego i Izanami. K. jest jednym z najważniejszych bóstw drzewa (oprócz niego istnieje wiele bóstw poszczególnych drzew, bóstw liści itp., które w kulcie nie pełnią jednak znaczącej roli). Wg mit. japońskiej, drzewa i liście, podobnie jak skały, pierwotnie potrafiły mówić. Zostały jednak zmuszone do milczenia w momencie, kiedy boski wnuk Ninigi zszedł na ziemię. KUL-OTYR – w mit. mansyjskiej władca podziemnego świata zmarłych i złych duchów zwanych kulami, demiurg, brat Numi- -Toruma. Pod postacią nura wydobył na rozkaz Numi-Toruma zaczątek ziemi z dna praoceanu, a gdy na stworzoną przez brata ziemię wypluł część ukrytej w dziobie pramaterii, powstały góry. Przedstawiany był w wielkim czarnym futrze, którego dotknięcie sprowadzało na człowieka chorobę i śmierć. Uśmiercanie ludzi odbywało się zgodnie z wolą Numi-Toruma; K.-o. otrzymywał od niego spisy mających umrzeć danego dnia, a po wykonaniu zlecenia osobiście przewoził zmarłych łodzią do swoich zaświatów. KULE – 1. w mit. ugryjskiej (mansyjskiej) złe duchy, uosobienie chorób, podlegające władzy Kul-otyra; ich chantyjskie odpowiedniki zwane były m.in. łungami, 2. w mit. komi złośliwe demony podlegające władzy Omola.

KUGU-JUMO

filing_images_774fbe8ed048

W mit. maryjskiej najwyższy bóg-stwórca, zwany też po prostu Jumo, uosobienie nieba; wiatr to jego oddech, tęcza – jego łuk. Jako demiurg zlecił swemu młodszemu bratu, Keremetowi (1), pływającemu w postaci kaczora w pierwotnym oceanie, wydobycie spod wody mułu, z którego stworzył ziemię z równinami, pastwiskami i lasami. Gdy Keremet (1) wypluł na nią część mułu, którą wcześniej ukrył w dziobie, powstały góry. Następnie K.-j. stworzył człowieka i wzniósł się do nieba po duszę dla niego, zostawiając na straży psa bez sierści. Keremet (1) skusił strażnika obietnicą futra, uzyskał dostęp do człowieka i opluł go. Po powrocie z nieba stwórca przeklął psa, a człowieka wywrócił na lewą stronę; ludzie są więc podatni na grzechy i choroby z powodu swego, skalanego przez Keremeta (1), wnętrza. Dobre duchy uczynił K.-j. z iskier wykrzesanych z kamienia. Kiedy zasnął, Keremet (1) próbował powtórzyć ów akt stwórczy, ale tym razem z iskier powstały złe duchy. Jako wielkie bóstwo K.-j. posiadał dużo bydła. Otrzymywał też w ofierze zwierzęta białej maści. Za najbardziej odpowiednią ofiarę dla niego uważano białego źrebca, nie używanego jeszcze w pracach polowych.

KRONOS

IMAG1620

W rei. greckiej jeden z tytanów, najmłodszy syn Uranosa i Gai. Przy pomocy swych braci oraz matki obalił rządzącego światem Uranosa i sam zajął jego miejsce. Poślubił swoją siostrę Reę, która urodziła mu 3 córki ( Hestię, Demeter i Herę) oraz 3 synów ( Hadesa, Posejdona i Zeusa). Znając przepowiednię, iż jeden z jego synów pozbawi go tronu, połykał swe kolejne dzieci zaraz po urodzeniu. Jedynie Zeus uniknął tego losu, ponieważ Rea urodziła go potajemnie w grocie na wyspie Krecie, a K. podała do pożarcia owinięty w pieluchę kamień. Kiedy Zeus dorósł, podał K. środek na wymioty, dzięki czemu ten ostatni zwrócił połknięte wcześniej potomstwo. W wyniku trwającej 10 lat wojny młodzi bogowie obalili K., który wraz z tytanami został strącony do Tartaru. Epokę, w której panował K., Grecy uważali za złoty wiek ludzkości i na jego pamiątkę obchodzili święto zwane Kronia. Miejsc jego kultu było niewiele: w Atenach znajdowała się świątynia K. i Rei, w świątyni Zeusa w Lebadei był posąg K. i składano mu tam ofiary, natomiast w Delfach czczono kamień, który miał on połknąć (jako Zeusa), a następnie go zwymiotował. KSZUMAI – w mit. Kafirów (plemienia Kati) bogini przyrody, wyobrażana w postaci dzikiej kozy (podobnie jak Disani) lub dziewczyny z wielkimi piersiami, które podczas dojenia kóz zarzucała sobie na plecy. Władała deszczami i opiekowała się polami oraz owocami, w tym szczególnie winogronami. Pasała i doiła kozy, którymi obdarowywała ludzi. Wedle innych lokalnych mitów, K. była gospodynią gór i stad dzikich zwierząt. Uważano ją także niekiedy za matkę – Mona ( Mandiego).

KRISZNA – „Czarny”

images (1)

Najważniejsze, ósme wcielenie (awatar) indyjskiego boga i Wisznu. W poezji mistycznej przedstawiany jako chłopiec o ciemnoniebieskiej skórze (symbol nieskończoności), grający na flecie. Urodził się jako ósme dziecko – Dewaki i Wasudewy, który był bratem Kunti, żony Pandu. Mahabharata i Wisznu Purana mówią, że Wisznu wyrwał sobie z brody 2 włosy, biały i czarny, weszły one w łono Dewaki i czarny stał się K. Król Kansia na skutek przepowiedni mówiącej, że syn córki jego brata pozbawi go królestwa, postanowił zabijać wszystkie urodzone przez Dewaki dzieci. Dzięki interwencji bogów Wasudewa ocalił K., uciekając z pałacu i potajemnie zamieniając dziecko z urodzoną tej nocy córką pasterza krów Nandy i Jasiody. Ponieważ Kansia chciał wymordować wszystkie nowo narodzone dzieci, Nanda udał się do Gokuli i tam K. wzrastał wraz ze swym, podobnie cudownie ocalałym, bratem Balaramą. Tam, walcząc z demonami, dokonał wielu cudownych i bohaterskich czynów, takich jak zabicie diablicy Putany, demona Tainawartty, węża Kaliji. Zwyciężył też w walce Indrę, a także boga wojny oraz – Siwę, stoczył też w oceanie zwycięską walkę z Waruną. Powróciwszy do rodzinnej Mathury, zabił Kansię i, zstąpiwszy do piekieł, wyzwolił z nich swych 6 wcześniej zamordowanych braci, którzy teraz wstąpili do nieba. Następnie osiadł w Dwarace ze swymi licznymi żonami. Pokonał uzurpatora do tronu. Swe ziemskie życie zakończył zastrzelony przez myśliwego, który wziął go za jelenia. Najważniejszy wątek mitologiczny wiąże K. z Ardżuną. Zaangażowawszy się po stronie Pandawów w ich walce z Kaurawami, zakończonej bitwą na polu Kuru, wystąpił jako woźnica wozu bojowego Ardżuny. Ich rozmowa stanowi treść „hinduskiej Ewangelii” – Pieśni Wzniosłego Pana (Bhagawadgity). K. uczy w niej Ardżunę różnych rodzajów jogi prowadzących do wyzwolenia ze świata cierpienia, a także manifestuje się w swym uniwersalnym, kosmicznym kształcie. Dla wyznawców K. stał się on jedynym bogiem. Powstały ruchy wyznawców (bhaktów) przemierzających kraj, śpiewających i tańczących w upojeniu miłości do boga. Poezja opisująca wydarzenia z życia Kriszny, np. zabawy K. z pasterkami i najbardziej ukochaną Radhą, była rozumiana mistycznie.

KRAK, Krok

images (2)

W leg. polskich założyciel i eponim Krakowa. Ojciec – Wandy. Miał zbudować zamek na Wawelu i zabić mieszkającego pod nim smoka. Imię K. w wersji Krok nosi też legendarny książę czeski, ojciec Kazi/Walaszki (wiedźmy), Tetki (dziewicy) i Libuszy (żony-matki), czyli trzech hipostaz bóstwa kobiecego, protoplasta czeskich Przemyślidów. Prawd. K. jest echem postaci gromowładnego bohatera walczącego z potworem burzy i chaosu, który zawładnął wodami (Wisłą/Wandą), zakładającego państwo i ród królewski. Grobem K. miał być Kopiec K. w Krakowie, na którym rósł potężny, rozłożysty dąb. KRASNOLUDKI, kraśnięta (poi. „czerwone ludki”) – w folklorze polskim demony domowe powstałe z dusz zmarłych przodków utożsamiane ze skrzatami i -+ ubożętami. Prawdopodobnie zapożyczone z folkloru niemieckiego. Były niewielkiego wzrostu, brodate, ubrane na czerwono, zwłaszcza w czerwone czapeczki i buty. W zamian za pozostawiane jedzenie pomagały gospodarzom i darzyły ich szczęściem. Wg innych tradycji są podziemnymi demonami przyrody, rodzącymi się w szczelinach skalnych (wówczas odpowiadają gnomom i kobol- dom). W zamian za pomoc darzą złotem i majątkiem. Por. kauki.

KORYBANCI

images

W rei. frygijskiej, a potem także greckiej towarzysze i służebnicy Wielkiej Matki Bogów ( Kybele, Rei). Mieli być synami Apollona i muzy Talii lub Apollona i Kybele. Wg innej wersji, byli to potomkowie Korybasa (syna Kybele i Jazjona). Istnieje też wersja, wg której Kombe (córka rzeki Asopos) ze związku z bogiem Sokosem urodziła 7 synów – k. z Eubei. Ferekydes (filozof i mitograf z VI w. p.n.e.) przekazuje tradycję o 9 k. z wyspy Samotraki, których ojcem był Apollon. Kult k. w świecie greckim rozprzestrzenił się nie wcześniej niż w VII w. p.n.e. Miał charakter ekstatyczny. Podczas uroczystości ku czci Wielkiej Matki Bogów k. wykonywali orgiastyczne tańce przy akompaniamencie hałaśliwej muzyki. KOTYTO, Kotys – tracka bogini czczona przez plemię Edonów (na wsch. od ujścia rzeki Strymon do morza). Była opiekunką świata roślinnego i urodzaju. Jej kult miał charakter orgiastyczny, podobnie jak w kultach frygijskich. Ważną rolę w jej obrzędach odgrywała muzyka. W świecie greckim K. znano dość wcześnie – wspomina o niej Ajschylos (przełom VI i V w. p.n.e.), a w Koryncie czczono ją w sposób orgiastyczny. KOWENTYNA, Coventina – w mit. celtyckiej bogini czczona w Brytanii. Jej sanktuarium znajdowało się u źródła wód mineralnych w rzymskiej twierdzy Brocolitia (Carrawburgh), leżącej po pd. stronie wału Hadriana.

KORA

img

W rei. greckiej córka – Demeter i – Zeusa, znana też jako Persefona. Wg popularnego mitu, w młodej dziewczynie zakochał się Hades i porwał ją do swego podziemnego królestwa. Zrozpaczona matka szukała K. po całej ziemi. Aby ratować ginącą przyrodę (której Demeter była boginią), Zeus polecił Persefonie wrócić do matki na ziemię. Nie było to już jednak możliwe, gdyż w Hadesie zjadła ona jabłko granatu, co na zawsze wiązało ją z krainą zmarłych. Przyjęto więc rozwiązanie kompromisowe: odtąd część roku miała ona przebywać na ziemi jako córka Demeter (Kora), a pozostałą część (zwykle 6 miesięcy) – pod ziemią jako żona Hadesa (Persefona). W tym drugim przypadku była więc królową świata podziemnego. K. czczono wraz z Demeter, a głównymi ich świętami były misteria eleuzyńskie. Często nazywano je po prostu Wielkimi Boginiami (np. w Megalopolis i Trapezus). Zazwyczaj też obie boginie miały wspólne świątynie (np. w Eleuzis, Atenach, Koryncie, Mantinei, Meagalopolis, Tegei), ale znamy też przypadki, kiedy K. miała świątynię przeznaczoną wyłącznie dla jej kultu (np. w Sparcie, Ajgion, Megalopolis). Zob. też Prozerpina.

KONGFUZI

Yggdrassil

Chiński filozof, którego system określił podstawy organizacji cywilizacji Kraju Środka. Klasyczna wersja konfucjanizmu (ostatecznie zestawiona z najstarszych tekstów w XI w. przez Zhuxi) jest zawarta w tzw. Czteroksięgu Konfucjańskim. W jego skład wchodzą: Wielka Nauka (Taxue), Doktryna Środka (Zhongyong), Dialogi Konfucjańskie (Lunyu) i Księga Mencjusza (Mengzi). Podstawą nauczania jest połączenie etyki cnót wśród których najogólniejszą jest cnota humanitarności (ren) – z organiczną filozofią kosmosu, zakładająca hierarchię poziomów organizacji i jedność współistotnego porządku części i całości. Konfucjanizm naucza, jak poprzez kulturę, dzięki społecznej naturze człowieka, odnaleźć harmonijną odpowiedniość relacji rodzinnych, społecznych, kosmicznych. W tej powiązanej z wymiarem religijnym działalności chodzi o to, by na swój sposób (dao) i z sobie właściwą skutecznością (de) zrealizować się w drodze ku doskonałości człowieka szlachetnego (junzi). W 59 r. n.e. (wschodnia dynastia Han) ustanowiono oficjalny kult K. i obowiązek budowania świątyń w każdym większym mieście kraju. Konfucjanizm (rujiao, lijiaó) charakteryzuje się brakiem ortodoksji i był religią ściśle związaną z cesarstwem chińskim. Jako oficjalny kult państwowy, miał godzić wyznawców innych religii i doktryn. Najbardziej zasadniczymi przejawami jego funkcjonowania był obyczaj (li – ceremonialny system, którego skodyfikowany zapis jest uważany za podstawę ładu społecznego) i kult przodków. Ten ostatni związany jest z formą religijności bardziej starożytną niż sam K., lecz jemu zawdzięcza swoje przetrwanie oraz swą późniejszą rangę i powszechność. Kult przodków związany jest z wierzeniami dotyczącymi duszy ludzkiej, której zwierzęca część (po) za życia zawiadując cielesnością człowieka, po śmierci wsiąka w ziemię. Przynależąc ziemi, pozostaje w grobie i odbiera ofiary. Stąd ogromna waga przywiązywana do położenia grobu, którego odpowiedniość bada poproszony o radę geomanta. Grobem opiekują się kolejne pokolenia, w sposób szczególnie uroczysty podczas wiosennych świąt qing meng. Dusza wyższa (huń) po śmierci udaje się do nieba, a jej cząstka pozostaje w domu, mieszka na domowym ołtarzu przodków i jako bóstwo (shen) danej rodziny wymaga odprawiania nakazanych obyczajem religijnych obrzędów. Wśród nich najbardziej charakterystyczny był zwyczaj składania ofiar przez najstarszego syna. Zaniedbanie tych ofiar świadczyło o upadku rodu i przerwaniu ciągłości następujących po sobie pokoleń, która to ciągłość była uważana za kulturową podstawę cywilizacji chińskiej. Mogło też spowodować przekształcenie się zaniedbanej przez swoich potomków duszy w upiora.

KLYMENE

91gal1s7ej7

W mit. greckiej jedna z okeanid, córka Okeanosa i Tethys. Poślubiła tytana Japetosa i urodziła mu synów : Atlasa, Prometeusza, Epimeteusza i Menojtiosa. Wg innej wersji, była żoną Prometeusza (a przez to matką Hellena) lub Heliosa (wówczas jej synem był Faeton, a córkami Heliady). KOBŁANDY BATYR (kazachski „Bohater K.”) – główny bohater kazachskiego i karakałpaskiego eposu heroicznego (żyra): Karakipczak K. B., mówiącego o walkach Kipczaków z Kałmukami (Mongołami). W wieku 6 lat dosiadł konia. W czasie jego nieobecności na stepie na jego siedzibę napadli Kałmucy (Kyzyłbasze – „Wrogowie”) i uprowadzili stada, a ludzi wzięli w niewolę. K. B. przy pomocy cudownego konia (tułpara) Tajburyła zabił chana Kałmuków Kóbikti. K. B. próbowała pokonać i zdobyć córka chana Kyzyłbaszy Kazana – Kar- łyga, która z miłości do niego zabiła swego brata i sprzeciwiła się ojcu. Wraz z innymi herosami Wielkiego Stepu uczestniczył w wielu wyprawach wojennych. Wiele kurhanów Stepu Kipczackiego uważanych jest za jego grób.

KOBOLDY (niem Kobolde, 1. poj. Kobold)

W folklorze germańskim (niemieckim) duchy domowe, zasadniczo przyjazne ludziom, ale skłonne do złośliwych żartów. Mieszkały w różnych zakamarkach, np. za piecem. Mogły też przebywać w jaskiniach lub (wg późniejszych wierzeń) w opuszczonych kopalniach, gdzie strzegły ukrytych skarbów.