ENLIL (sumer. „Pan Powietrza”, tj. przestrzeni między niebem a ziemią)

Sumeryjski i babiloński władca przestrzeni między niebem a ziemią. Do epitetów jego należały m.in.: „Wielka Góra”, „Pan Świetności”, „Władca Wszystkich Stron”, „Ojciec Bogów”, „Znawca Przeznaczenia”, „Rozstrzygający Losy”. Był władcą świata i bogów. Wraz z Anem, Enkim i Nintu należy do bóstw stworzycieli. Syn boga Ana i Ki, ziemi-rodzicielki. Małżonką jego była Ninlil (sumer. „Pani Powietrza”), […]

ENKIDU (sumer. „Kształtujący Ziemię”)

Towarzysz i przyjaciel Gilgamesza. Wg babilońskiego eposu o Gilgameszu, E. został stworzony z gliny upuszczonej przez boginię Aruru na pustynię. Miał stać się rywalem Gilgamesza. Cały owłosiony żył na stepie z dzikimi zwierzętami, żywiąc się trawą. Niszcząc sidła, naraził się myśliwemu. Ten za radą Gilgamesza kazał nierządnicy uwieść E., a potem przywieść go do Uruk. […]

ENKI (sumer. „Pan Ziemi” albo „Pan Tego, Co Dolne”, czyli ziemi i wody)

Sumeryjski bóg, wymieniany na końcu naczelnej triady kosmicznej (obok Ana i Enlila), tożsamy z babilońskim Ea. Jeden z 4 głównych bogów stwórców, władca podziemnego oceanu słodkich Abzu (bab. Apsu), bóg mądrości i magii, w którego władaniu pozostają boskie siły me, porządkujące świat. Jako główny twórca cywilizacji przekazał ludziom podstawowe umiejętności i nauczył ich uprawy roli […]

ENEASZ (gr. Aineias)

W mit. greckiej i rzymskiej syn Trojań- czyka Anchizesa i Afrodyty. Uczestnik wojny trojańskiej i po Hektorze najdzielniejszy obrońca miasta. Przeżył upadek Troi. Wraz z ojcem, synem (Askaniuszem) i grupą towarzyszy uciekł na górę Ida, a stamtąd rozpoczął długą wędrówkę po Morzu Śródziemnym: przez Trację, Macedonię, Delos, Kretę, Kyterę, Peloponez, Sycylię dotarł do Kartaginy, której […]

EMMA-Ó (jap. „król Emma”)

Bóstwo panteonu buddyzmu japońskiego, jeden z „Dziesięciu Królów” (jap. jü-o). Zapożyczony z mit. indyjskiej Jama, „Król Piekła” i sędzia umarłych, dotarł poprzez Chiny – gdzie wymieszał się z miejscowymi wyobrażeniami świata umarłych – w nowej, schińszczonej formie w VIII w. do Japonii. W ikonografii król E. przedstawiany jest jako mężczyzna o czerwonej, gniewnej twarzy, z wyszczerzonymi […]

ELOHIM

Termin występujący 2500 razy w ST, używany zarówno jako określenie + Jahwe, jak i innych bogów. Parę razy występuje określenie „synowie E.” na oznaczenie aniołów. E. ma formę l.mn., co próbowano traktować jako ślad pierwotnego politeizmu. Jednakże prawie zawsze E. ma orzeczenie w l.poj. Jest to więc tzw. pluralis excellentiae albo pluralis intensitatis, podkreślający wysoki […]

EL (hebr. ‘el – „bóg”)

Ogólne określenie bóstwa w językach semickich (poza etiopskim), a także bóg czczony na terenie Syrii i Palestyny. Najwcześniejsze teksty mówiące o E. pochodzą z Ugarit (spisane w XIV w. p.n.e.). E. stał tam na czele panteonu zwanego domem synów E. Nosił tytuł Króla (ugar. Maik) i był wzorem władców. Małżonką E. była Aszirat, matka wszystkich […]

EDZENY, eżyny (mong. eezi, buriac. eżin – „gospodarz”)

W wierzeniach ludów Syberii i Azji Środk. duchy – gospodarze przyrody, mające swoje odpowiedniki w innych kulturach łowieckich ( macierze). Przebywają głównie w Środkowym Świecie jako władcy całej tajgi lub poszczególnych gatunków zwierząt, czynności, miejsc, czuwający nad ich dystrybucją w przyrodzie. Oni też udostępniają zwierzynę myśliwym. E. są zoomorficzne albo łączą cechy ludzkie i zwierzęce; […]

EDYP (gr. Oidipous)

W mit. greckiej jeden z głównych bohaterów cyklu tebańskiego. Był synem króla Teb Lajosa i jego żony Jokasty (lub Epikasty). Wyrocznia ostrzegła Lajosa, że zginie z rąk syna, który następnie poślubi własną matkę. Dlatego Lajos, kiedy urodził mu się syn, polecił porzucić go na górze Kitajron. Edyp jednak przeżył, wychował się w Koryncie, a następnie […]