GILGAMESZ (akad., z sumer. Bilgamesz – „Przodek-Bohater”)

Piąty król I dynastii sumeryjskiego miasta Uruk, otoczony jako bohater licznymi legendami. Już w tekstach z Szuruppak (XXVI w. p.n.e., dziś Fara) jego imię poprzedzone jest ideogramem dingir (sumer. „bóg”), jak imiona bogów. W sumeryjskich listach królów, pochodzących z okresu III dynastii z Ur, przypisuje mu się panowanie przez 126 lat. Jego ojcem miał być kapłan z Kullab koło Uruk. Zachowało się 5 sumeryjskich wątków mitologicznych, które później zostały zespolone w akadyjskim eposie o Gilgameszu. Do rzeczywistości historycznej najbardziej nawiązuje opowiadanie o odparciu przez G., króla Uruk, oblężenia miasta przez Aggę, ostatniego króla Kisz (XXVII w. p.n.e.). Najbardziej epicki wątek zawiera opowiadanie Gilgamesz i Kraina Życia. Dla zdobycia sławy G. z przyjacielem swym, Enkidu, oraz 50 odważnymi towarzyszami wyprawił się w góry po cedry, które były strzeżone przez potwora Huwawę. Za radą Enkidu G. zapewnił sobie pomoc boga słońca Utu, opiekuna Krainy Życia. Kiedy G. przystąpił do ścinania cedrów, Huwawa zesłał nań za karę twardy sen. Z trudem obudzony przez Ningal ściera się mimo ostrzeżeń Enkidu z Huwawą. Pokonanemu potworowi Enkidu odcina głowę i zanosi ją bogu Enlilowi, powodując jego gniew i ściągając później na siebie śmiertelną chorobę. Mit Gilgamesz i Enkidu w świecie podziemnym, po wstępie kosmogonicznym, mówi, jak G. wyzwolił od węża, ptaka Imdugud i demonicy Lilit drzewo Inany, huluppu. Inana podarowała mu pikku i mikku, instrumenty z korzeni tegoż drzewa. Kiedy te wpadły mu do podziemnego świata, G. wysłał tam najpierw Enkidu, a gdy ten wskutek nieprzestrzegania jego poleceń nie mógł już wrócić, G. za radą Enlila wywołuje jego ducha i wypytuje o los pośmiertny. O losie pośmiertnym mówią też lamentacje Śmierć Gilgamesza. Akadyjski epos o Gilgameszu, zaczynający się od słów „Który widział wszystko”, początkami sięga okresu starobabilońskiego (pierwsza ćwierć II tysiącl. p.n.e.), dokończony został pod koniec II tysiącl. p.n.e., zachował się prawie w całości na 12 tabliczkach znalezionych w bibliotece króla Assurbanipala w Niniwie. Wg tego eposu, G., syn bogini – Ninsun, był w dwóch trzecich bogiem, a w jednej trzeciej człowiekiem. Jako król Uruk wzniósł mury obronne miasta, ale mieszkańcy uskarżali się przed bogami na jego tyrańskie rządy. Bogowie polecili więc bogini Aruru stworzyć mu rywala imieniem Enkidu. Ten żył najpierw wśród dzikich zwierząt i przeszkadzał myśliwym w zastawianiu sideł. Za radą G. wysłano doń nierządnicę. Ta wnet sprowadziła go do Uruk. Po początkowej walce G. i Enkidu zaprzyjaźnili się, co znalazło uznanie u bogini Ninsun. Po powrocie G. do Uruk z wyprawy do lasu cedrowego bogini Isztar zapragnęła, by G. został jej mężem, a gdy spotkała się z odmową, wymogła na swym ojcu, bogu Anu ( An) wysłanie przeciw Uruk niebiańskiego byka. Jednakże z pomocą Enkidu G. zabija tego byka, za co – tak jak i za zabicie Huwawy – bogowie zsyłają na Enkidu śmiertelną chorobę. Odtąd G. szuka sposobów uniknięcia śmierci. W tym celu wyprawia się do Utanapisztima, który opowiada mu, jak sam dzięki radom boga Ea uniknął potopu, a potem uzyskał wraz z żoną nieśmiertelność od boga Enlila. Pouczony przez Utanapisztima G. zdobył ziele dające młodość, ale w drodze powrotnej, w czasie kąpieli, ukradł mu je wąż, który odtąd, okresowo zmieniając skórę, jakby się odmładza.

Dodaj komentarz

Podpis *
Email *
Witryna internetowa